آرشیو

 بابک يکتافر

در سال 1993 در يک عمليات محدود نظامی آمريکا درشهرموگاديشو، پايتخت سومالی که نهايتاً منجر به خروج زود هنگام ارتش آمريکا از اين کشور گشت، 18 سربازآمريکايی جان خود را از دست دادند. پس از گذشت بيش از يک دهه، دانيل ليف، افسر ارشد نيروی هوايی آمريکا و نايب رئيس مرکز فرمان عمليات فضايی اين قوا معتقد است که با استفاده از امکانات فضايی و عملکردی تهاجمی در از کار انداختن شبکه مخابراتی دشمن، عاقبت سربازان آمريکايی به مرگ ختم نمی شد.

چندی پيش روزنامه نيويورک تايمزبا انتشارخبری مبنی بر تقاضای مقامات نيروی هوايی آمريکا ازمقام رياست جمهوری در مورد بازنگری سياست ملی اين کشوردرقبال بهره برداری از فضا که از سال 1996 تا به حال پا بر جا مانده، منشاء بحثی داغ بين سياست مداران واشنگتن، تحليل گران نظامی و ارتشيان شده است. مقامات ارتش خواهان روشن سازی بعضی از بخش ها و تغييربعضی ديگرازمواد اين سياست می باشند و منتقدان صحبت از خط مشی می کنند که چراغ سبز را به جنگ جويان و قدرت طلبان با استفاده از واژه هايی مانند " رعد و برق الهی " 1 ، و طرفداران مسلح کردن فضا نشان می دهد. موافقان بازنگری اين سياست، با اشاره به اين نکته که بهره برداری از فضا با استفاده از ماهواره های سياربرای برقراری ارتباط ميان عوامل نيروهای نظامی، نقشه برداری از ميادين جنگی، نظارت بر حرکت و جابجايی عناصر دشمن وهدايت دقيق موشک های جنگی به اهداف که در هر دو جنگ خليج فارس موفق بود، تکاملی طبيعی در رشد قدرت نظامی درعصر تکنولوژی پيشرفته بوده است ولازم است که اين برتری همچنان ادامه يابد.

به گفته کاخ سفيد پرزيدنت بوش تا قبل از پايان تابستان امسال سياست جديد آمريکا درمورد بهره برداری از فضا را اعلام خواهد کرد. بنا به عقيده ناظران، هر چند که بعيد به نظر می رسد آقای بوش علناً دستور قرار دادن سلاح های کشنده در فضا را بدهد، وليکن انتظار می رود که او در پی گيری از پيشنهاد پنتاگون روند سياست فعلی را تغيير داده و اجازه تحقيقات اوليه برای استفاده نظامی در آينده را صادر کند.

خانم تريسا هيچنز، نايب رئيس مرکز پژوهش های دفاعی در شهر واشنگتن و يکی از مخالفين مسلح سازی فضا معتقد است که تمرکز فشرده واتکاء بر تکنولوژی فضايی در برنامه ريزی برای عمليات نظامی خطرات متعددی را پيش روخواهد داشت.

خانم هيچنز در مصاحبه ای با واشنگتن پريزم گفت:" بهره برداری فضايی قطعاً برا ی ارتش آمريکا منافع بسياری در بر دارد. چنين منافعی نه تنها باعث برتری نظامی در جنگ شده، بلکه همانگونه که در دهه اخير مشاهده کرده ايم، کمکی قابل توجه در کاهش تلفات جنبی و غير نظامی است. وليکن در اختيار داشتن چنين امتيازاتی نمی بايست بهانه ای برای تبديل فضا به يک پادگان نظامی و مختص ارتش آمريکا باشد. " او در ادامه می گويد:" آينده متکی بر امکانات فضايی يک نوع پاشنه آشيل ( نقطه حساس) برای ارتش خواهد بود چرا که اگر پايه قدرت نظامی را فقط در يک طبقه ( فضا ) مستقر کنيم، قاعدتاً توجه دشمنان و عمليات مخربانه آنان هم بر همين يک طبقه متمرکز خواهد بود. هر نوع صدمه به اين نقطه امکانات عملی نيرو های نظامی در زمين را محدود و يا حتی کاملاً از بين خواهد برد. بنابر اين هدف سياست بهربرداری از فضا می بايست جلوگيری از به دام افتادن در چنين تله ای باشد."

خانم هيچنز و هم فکران او همچنين به مشکلات ديگری ازقبيل آلودگی جوی، تراکم دستگاه های فعال و غيرفعال در خارج ازجو زمين و احتمال فجايعی نظير تصادم با سفينه های فضايی و يا ماهواره های مخابراتی و همينطور تحريک کشورهايی نظيرچين و روسيه برای اتخاذ سياستی مشابه، و بازگشت به مسابقه تسليحاتی، اشاره می کنند.

آقای دولمن اوورت، پرفسورمطالعات نظامی مقياسی در مدرسه تحقيقات پَيشرفته فضايی 2 مستقر در پادگان نيروی هوايی مکسول در ايالت آلاباما معتقد است که ايده مسابقه تسليحاتی در فضا و همانند آنچه که در جنگ سرد شاهد آن بوديم غير منطقی می باشد.

دکتر اوورت در مصاحبه ای تلفنی با واشنگتن پريزم گفت:" دنيای ما در اين دوره از تاريخ تفاوت بسياری با دوران جنگ سرد که هر قدم نظامی توسط يکی از دو ابرقدرت باعث تلاش ديگری به دستيابی به سلاح های لازمه برای همطرازی می شد، دارد. در حال حاضرآمريکا رقيبی در عرصه تکنولوژی فضايی ندارد. ديدگاه فکری و چهارچوب عملی حاکم بر دوران جنگ سرد برای کنترل رقابت اتمی بين دو قطب قدرت، شامل حال رقابت در سلاح های فضايی نمی تواند باشد. آمريکا در عرصه تکنولوژی فضايی دارای چنان برتری می باشد که اگر مصمم بر مسلح کردن فضا باشد، بعيد است که چين و يا کشوری ديگر رقابت در فضا و رويارويی با آمريکا را سرمد سياست نظامی خود قرار دهد." او در ادامه گفت:" اگر بخواهيم که به اين برتری رنگی واقعی بدهيم، زمان عمل هم اکنون است، نه آينده ای که رقبای احتمالی در بر خواهد داشت. اگر به پيشرفت ادامه ندهيم، با توجه به افزايش معلومات تکنيکی کشور هايی مانند چين که آنگاه خود را نزيک تر به برابری با قدرت فضايی ما خواهند ديد، قطعاً با مسابقه تسليحاتی در فضا درگير خواهيم شد. "

گشايش مرز های بهشتی

يک ماهواره معمولاً درهر90 دقيقه يکبار به دور زمين گردش می کند. دسترسی به هر نقطه از دنيا در چنين مدت زمانی کم ايده ای است که سالها پنتاگون و جامعه نظامی آمريکا را به خود مشغول داشته است. رقابت فضايی که با اولين پرواز سايوزروسی در اواخر دهه 50 ميلادی آغاز شده و ظاهراً با اولين قدم انسان بر روی کره ماه حدود ده سال پس از آن و با موفقيت آمريکائيان به پايان رسيد، در واقع گشايش مرزی بود به دنيايی که آينده بشر در آن نهفته است. برای تعداد بی شماری ازرجال و سران آمريکائی، برتری کامل در فضا تامين کننده آينده اين کشور به عنوان تنها قطب قدرت نظامی و اقتصادی میباشد، و پيروزی رونالد ريگان در انتخابات رياست جمهوری سال 1980، يکی از اولين محافظه نوکاران که به چنين مقامی دست يافت، زمينه لازمه را برای اين گروه مهيا ساخت تا ايده های خود را به آزمايش بگذارند. يکی از اولين طرح های استفاده نظامی از فضا به کارگيری سيستمی دفاعی بود که از حملات موشک های حامل کلاهک های اتمی جلوگيری میکرد، و چنين بود که سناتور تد کندی، از ايالت ماساچوست و از منتقدان اين طرح اصطلاح جنگ ستاره گان را که از فيلمی با همين نام اقتباس کرده بود بر سر زبان ها انداخت.

به گفته آقای کرگ آيزندرت، پژوهشگر ارشد مرکز تحقيقاتی سياست بين المللی مستقر درشهر واشنگتن، دولت آمريکا تا کنون مبلغی معادل 130$ ميليارد خرج برنامه جنگ ستاره گان کرده است و در حال حاضرساليانه نزديک به 10$ ميليارد دلارصرف اين پروژه که هنوز نتيجه ای قاطع و موفقيت آميزبه بار نياورده است، می کند.

آندرو مارشال مردی است با هشتاد و سه سال سن، جثه ای کوچک ولی پرانرژی. هنوز پس از نزديک به نيم قرن، او را همچنان در راهرو های پنتاگون می توان محو درافکار و گاه درگير بحثی حاد با خود يافت. پيروان آندرو مارشال وی را از نوابغ اين کشور به حساب می آوردند، در حالی که مخالفان او از پيرمردی سخن می گويند که تخيلات خارج از کنترلش آينده ای تيره، خوفناک و بسيار پر خرج را برای اين کشور به ارمغان آورده است. آقای مارشال يکی از بنيان گذاران پروژه جنگ ستاره گان، و ازطرفداران پروپاقرص اصلاحات در ارتش آمريکا در راستای اتکا بر تکنولوژی و بهره برداری از فضا برای گسترش برتری نظامی در آينده می باشد. جرج بوش در بهار سال 1999 و در يکی از اولين سخنرانی های مهم خود به عنوان کانديد رياست جمهوری آمريکا در مدرسه نظامی سیتادل در کارولينای جنوبی، با استفاده از گفته ها و ايده های مارشال سياست خود را در قبال ارتشی که به دليل پوسيدگی شديداً به اصلاحات عمده محتاج می باشد اشاره کرد. از ديگر پيروان آقای مارشال می توان از آقای ديک چنی، معاون اول رئيس جمهور و دونالد رامسفلد، وزير دفاع نام برد. نفوذ اين دو شخصيت باعث انتصاب مارشال توسط پرزيدنت بوش به رهبری "کمسيون بررسی خطرات آينده" شد. به عقيده بسياری از صاحب نظران، نتايج حاصله از کار اين کميسيون، در جوار فعاليت های رامسفلد و آنچه که اودر سال 2001 به عنوان لزوم جلوگيری از " پرل هاربر فضايی " به آن اشاره کرده بود، عصای دست آقای بوش در فضا خواهد شد.

در حال حاضر بين 60 تا 70 ماهواره نظامی امريکايی در مدار کره زمين در حال گردش می باشند که از اين تعداد حدود 30 عدد برای سيستم های راهنمايی و مورد استفاده برای هدايت موشک در صحنه جنگ و ديگر مواردغير جنگی مانند کمک به رانندگان اتوموبيل يا کشتيرانان گم شده در دريا، مورد استفاده قرار می گيرد. طرفداران ادامه بهره برداری از فضا معتقدند که نظامی کردن فضا امری است که در آينده دور به آن توجه خواهد شد. اين گروه بر اين عقيده اند که مشکل فعلی عدم توانايی آمريکا در دفاع ازهمين تعداد معدود ماهواره ها می باشد، نه توسعه و استفاده از اسلحه های ليزری بر عليه ديگر کشورهای اين جهان و اين شايد مهم ترين قدم در مدرنيزه کردن ارتش باشد. تنها مورد استفاده از ليزر، به گفته اين گروه، جلوگيری از حملات دشمنان برای از بين بردن اين ماهواره ها است و اين حملات نه از ايستگاهی در فضا، بلکه از هر نقطه بر روی زمين می تواند انجام گيرد.

آقای بيکراسپرينگ، محقق ارشد بنياد راست گرای هريتج در شهر واشنگتن، در مصاحبه ای با اين نشريه گفت:" مدرنيزه کردن ارتش مانند دوچرخه سواری است. يا به طرف جلوحرکت می کنيد و يا از دوچرخه می افتيد." او که از طرفداران ادامه بهره برداری از فضا است گفت:" هرچند که تمامی اتکا ارتش نبايد بر فضا و استفاده از تکنولوژی فضايی باشد، اما برتری فضايی آمريکا اثری مثبت بر آينده اين جهان خواهد داشت. همانطور که درزمينه برتری نيروی دريايی آمريکا بر آب های جهان مشاهده می کنيم، برتری فضايی، به عوض تهديد می تواند باعث تعادل و آرامش برای ديگر کشورها باشد." مطمئناً تا چند هفته ديگر، با اعلام سياست جديد آمريکا در مورد بهره برداری از فضا توسط کاخ سفيد بازار بحث و گفتگو گرم تر خواهد گشت. حال بايد ديد که اين سياست تا چه حد واقعيت را به دنيای تخيلی هاليوود نزديک می کند. به گفته نويسنده ای مستقر درشهر نيويورک:" چرا در فضا نجنگيم؟ هم جا فراوان است و هم تعداد تلفات کمتر خواهد بود!"

"Rods' from God"
Comparative Military Studies at School of Advanced Air and Space Studies