صندوقهاي سرمايهگذاري مشترك
صندوقهاي سرمايهگذاري مشترك
حدود 20سال است كه صندوقهاي سرمايهگذاري مشترك بهصورت گستردهاي معروف و محبوب شدهاند. چيزي كه زماني به عنوان يك ابزار مالي گمنام بود، الان بخشي از زندگي روزمره مردم شده است. در كشور آمريكا حدود 80 ميليون نفر در صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري كردهاند. بهعبارت ديگر تنها در كشور آمريكاتريليونها دلار در صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري شده است. اين يك دانش عموميشده است كه سرمايهگذاري در صندوقهاي مشترك بهتر از اين است كه پول خود را در حسابهاي پسانداز نگه داريم. صندوق سرمايهگذاري مشترك بهعنوان يك ابزار كمكي براي سرمايهگذاران كوچك است تا در بخشي از بازار سهيم باشند و مجبور نباشند كه اوقات گرانبهاي خود را صرف خواندن روزنامههاي اقتصادي بكنند. البته به همان راحتي هم كه گفته ميشود نيست. صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري در تئوري بسيار جالب و زيبا هستند اما در عمل هميشه آن طور نميباشد. نه صندوقهاي سرمايهگذاري مشترك يك نوع هستند و نه سرمايهگذاري در آنها به آساني پاسخ دادن به اولين نمايندگي فروش يا كارگزاري است كه شما را وسوسه ميكند.اين مقاله مباني صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري را شرح داده و اندكي موضوعهاي مربوط بهاين صندوقها را شفاف خواهد كرد. البته قبل از هر گونه اقداميبهتر است كه آشنايي اوليه را با سهام و اوراق قرضه بهدست آوريد.
صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري چيستند؟
1) شركت يا موسسهاي كه مجموعهاي از وجوه جمعآوري شده سرمايهگذاران را سرمايهگذاري ميكند و امكان مديريت حرفهاي و تنوع سازي مناسب را فراهم ميكند، چيزي است كه سرمايهگذاران به تنهايي قادر به انجام آن نميباشند. اصطلاحهاي ديگري نيز مانند شركتهاي سرمايهگذاري يا شركتهاي سرمايهگذاري با <سرمايه باز> نيز براي صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري استفاده ميشوند.
2) يك شركت سرمايهگذاري با سرمايه باز كه سهام خود را به ارزش خالص داراييها(NAV) خريداري ميكند (باز خريد ميكند) و بهصورت مداوم سهام جديد به سرمايهگذاران عرضه ميكنند، به سرمايهگذاران كوچك اين امكان را ميدهد كه به صورت غير مستقيم در مجموعه متنوعي از اوراق بهادار مثل سهام و اوراق قرضه سرمايهگذاري كنند. هر سرمايهگذار در سود و زيان صندوق شريك است NAV. صندوق هر روز مشخص ميشود. هر صندوق در سرمايهگذاري خود به <اميد نامهاي> كه براي آن تدارك ديده شده است، توجه ميكند.
3) صندوق مشترك سرمايهگذاري چيزي به جز مجموعهاي از سهام و اوراق قرضه نميباشد. فرض كنيد كه يك شركت گروهي از مردم را جمع آوري كرده و پول آنها را در سهام، اوراق قرضه و ساير اوراق بهادار سرمايهگذاري ميكند. هر سرمايهگذار سهامي را به دست ميآورد كه نشان دهنده مالكيت بخشي از داراييهاي صندوق است.
عايدي صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري
شما از سه طريق ميتوانيد با سرمايهگذاري در صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري درآمد كسب كنيد:
1) درآمدهايي كه از طريق سود نقدي سهام صندوق و بهره اوراق قرضه موجود در صندوق بهدست ميآيد. اين درآمدها هر ساله توسط صندوق به سرمايهگذاران بهعنوان سود نقدي توزيع ميشود.
2) اگر صندوق، اوراق بهاداري را كه قيمت آنها افزايش يافته پيدا كرده است، بفروشد بازده سرمايهاي بدست خواهد آورد. بيشتر صندوقها اين عايديها را هم بهعنوان سود بين سرمايهگذاران تقسيم ميكنند.
3) اگر ارزش اوراق بهادار موجود در صندوق افزايش پيدا كند اما مديران صندوق آنها را براي شناسايي بازده سرمايهاي نفروشند، ارزش سهام صندوق افزايش پيدا خواهد كرد. در اين صورت شما ميتوانيد سهام خود را با سود بيشتر بفروش برسانيد. معمولا صندوقها اين امكان را به شما خواهند داد كه بجاي دريافت سودهاي خود آنها را مجددا در صندوق سرمايهگذاري كرده و سهام بيشتري دريافت كنيد.
مزاياي صندوق سرمايهگذاري مشترك
1) مديريت حرفهاي:اولين مزيت صندوق سرمايهگذاري مشترك (حداقل در تئوري) مديريت حرفهاي سرمايه شما ميباشد. سرمايهگذاران بهاين دليل در صندوق سرمايهگذاري ميكنند كه وقت و تخصص لازم را براي سرمايهگذاري بهصورت انفرادي ندارند. صندوق مشترك سرمايهگذاري راهي ارزان براي سرمايهگذاران كوچك است كه فردي را براي سرمايهگذاري و نظارت بر سرمايهگذاري خودشان استخدام كنند.
2) تنوع سازي: با سهامدار شدن در صندوق بجاي خريد سهام بهصورت انفرادي در بازار، ريسك سرمايهگذاري شما پخش ميشود. فلسفه تنوعسازي اين است كه سرمايهگذاري در مجموعه زيادي از اوراق بهادار باعث ميشود كه زيانهاي ناشي از سرمايهگذاري در چند اوراق بهادار با سودهاي حاصل از سرمايهگذاري در ساير اوراق بهادار حداقل شود. بهعبارت ديگر هر چه تعداد سهام و اوراق قرضه شما زياد باشد، قدرت آسيبپذيري هر كدام از آنها به سرمايهگذاري شما حداقل ميشود. صندوقهاي بزرگ شامل صدها سهم از سهمهاي مختلف ميباشند و امكان ايجاد چنين تنوعي هرگز براي يك سرمايهگذار كوچك ميسر نميباشد.
3) صرفه جويي در مقياس : به خاطر اينكه صندوقها مقدار زيادي از سهام و اوراق بهادار را در هر معامله خريد و فروش ميكنند، هزينههاي معاملاتي آنها بسيار پايينتر از مواردي است كه فرد خود اقدام به معامله ميكند.
3) نقدشوندگي: صندوق اين امكان را به شما ميدهد كه در سريعترين زمان ممكن پول خود را نقد كنيد و براي فروش سهام خود با هيچ مشكلي مواجه نشويد.
ه) آساني و سهولت: خريد و فروش سهام صندوق به آساني صورت ميگيرد. با مبلغ بسيار كميهم ميتوان در اين صندوقها سرمايهگذاري كرد و گاه بانكها هم با تنوع و گستردگي كه دارند امكان خريد و فروش سهام صندوق را در اختيار مشتريان خود قرار ميدهند. بسياري از شركتها هم سيستم خريد اتوماتيك سهام را به راه انداختهاند، بدينصورت كه مثلا هر ماه مبلغ 100دلار بصورت خود كار در صندوقي خاص سرمايهگذاري ميشود.
معايب صندوق مشترك سرمايهگذاري
1) مديريت حرفهاي:توجه داشته باشيد كه در زمان ذكر مزاياي صندوق، عامل مديريت حرفهاي را با قيد <حداقل> در تئوري آورديم. عدهاي از سرمايهگذاران در اين مورد كه مديران صندوقها بهتر از ما اوراق بهادار مناسب را تشخيص ميدهند تشكيك ميكنند. مديران لغزشناپذير نيستند و در صورتي هم كه صندوق زيان ميكند حقوق خود را دريافت ميكنند (و يا بهگونهاي ديگر ميتوانند مزاياي لازم را كسب كرده باشند.)
2) هزينهها:صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري تنها به اين علت بهوجود نيامدهاند كه زندگي شما را آسانتر كنند. هر صندوقي بهدنبال كسب سود براي موسسان آن نيز ميباشد. صنعت صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري در مخفي كردن هزينهها در لابهلاي عبارات پيچيده استادي تمام دارند.
3) رقيق سازي:بهعلت تنوعسازي زيادي كه صورت گرفته است، بازدههاي بالاي شركتهاي مختلف صندوق در ميان انبوه شركتها گم ميشود و اثر كميبر عايدي كل صندوق دارد. رقيقسازي ممكن است حاصل فرآيند بزرگ شدن صندوقهاي موفق نيز باشد. بهاين صورت كه مديريت با پولهاي زياد و جديد سرازير شده به صندوق مواجه ميشود ولي نميتواند زمينههاي سرمايهگذاريهاي موفق قبلي را پيدا كند و همان بازدهي را از پولهاي جديد بهدست آورد.
انواع صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري
اگر شما سرمايهگذاري از هر نوع سرمايهگذاران باشيد، حتما صندوق مشترك خاصي وجود دارد كه به نيازهاي شما پاسخ بدهد. بر طبق آخرين آمار حدود 10هزار صندوق سرمايهگذاري مشترك فقط در آمريكاي شمالي وجود دارد. اين بدان معني است كه تعداد صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري از تعداد سهامها (شركتهاي پذيرفته شده در بورس) بيشتر است.اين نكته را نيز بايد در نظر داشته باشيد كه هر صندوق مشترك سرمايهگذاري داراي ريسك و بازده مخصوص به خود ميباشد. در حالت كلي بازدهي بالقوه بالا، همراه با ريسك بالقوه بالا ميباشد و بالعكس. اگرچه بعضي از صندوقها از ديگر صندوقها كم ريسكتر هستند اما به هر حال هيچ صندوقي بدون ريسك نيست. با هيچ تنوعسازي نميتوان كلا ريسك را حذف كرد. اين قانون كل سرمايهگذاريها است. هر صندوق اهداف خاصي را دنبال ميكند كهاين اهداف نوع داراييها، منطقههاي سرمايهگذاري و استراتژي سرمايهگذاري را مشخص ميكنند.
صندوقهاي سرمايهگذاري مشترك
ادامه از صفحه 9
در يك طبقهبندي اساسي سه نوع صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري وجود دارد:
-1صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري در سهام شركتها 2-صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري در اوراق با درآمد ثابت3-صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري در بازار پول.هر طبقهبندي ديگري در صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري به نوعي در طبقه بنديهاي بالا جاي خواهد گرفت. بهعنوان مثال آن دسته از صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري در سهام شركتها كه در شركتهاي در حال رشد سريع سرمايهگذاري ميكنند به صندوقهاي در حال رشد معروف شدهاند و همان صندوقها اگر در سهام شركتهاي يك منطقه خاص سرمايهگذاري بكنند به نام صندوقهاي مشترك منطقهاي خوانده ميشوند.در بررسي انواع صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري از كمريسكترين آنها شروع و به مرور پرريسكترين آنها خواهيم رسيد.
الف) صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري در بازار پول
بازار پول شامل ابزار كوتاهمدت بدهي نظير اوراق خزانه ميباشد. اينجا براي پارك كردن پول شما مكان امني است. اگر چه ممكن است بازدهي بالايي بهدست نياوريد اما هيچ نگراني از بابت از دست دادن اصل پول خود نيز نخواهيد داشت.
ب)صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري در اوراق بهادار با درآمد ثابت
نامگذاري اين صندوقها به صندوقهاي درآمدي نامگذاري با مسمايي است. هدف اين صندوقها ايجاد درآمد پيوسته و ثابت براي سرمايهگذارانشان ميباشد و عمده سرمايهگذاران اين صندوقها سرمايهگذاران محافظهكار و افراد بازنشسته است. اگرچه اين صندوقها بازدهي بالاتر از گواهي سپرده و سرمايهگذاري در صندوقهاي بازار پول دارند، اما بدون ريسك هم نميباشند. علت ريسك دار بودن آنها اين است كه انواع مختلفي از اوراق قرضه وجود دارد كه داراي درجات ريسك مختلفي ميباشند و ريسك آنها به صندوق سرمايهگذاري هم سرايت ميكند. از دلايل ريسك دار بودن اوراق قرضه نوسانات نرخ بهره است كه ارزش آنها را تحت تاثير قرار ميدهد.
ج) صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري متوازن
هدف اين صندوقها بوجود آوردن تركيبي از اوراق بهادار بدون ريسك، اوراق بهادار با درآمد ثابت و سهام شركتها ميباشد. بهعنوان نمونه يك صندوق مشترك سرمايهگذاري ميتواند تركيبي از 60درصد سرمايهگذاري در سهام و 40درصد سرمايهگذاري در اوراق بهادار با درآمد ثابت باشد. ممكن است مدير شركت در انتخاب استراتژيهاي سرمايهگذاري به درصدهاي حداقل و حداكثري محدود شده باشد ولي دامنه عمل محدودي را در اختيار وي بگذارند تا در شرايط مختلف اقتصادي تغييرات لازم را در درصدهاي سرمايهگذاري انجام بدهد.
د)صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري در سهام شركتها
صندوقهاي مشتركي كه در سهام شركتها سرمايهگذاري ميكنند دامنه وسيعي از صندوقها را شامل ميشوند. معمولا هدف عمده اين صندوقهاي سرمايهگذاري بلندمدت براي كسب بازده سرمايهاي و درآمدهاي نقدي اندك ميباشد.
ه)صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري بينالمللي / جهاني
صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري بينالمللي تنها در خارج از كشور مربوطه و صندوقهاي مشترك جهاني در خارج و داخل كشور سرمايهگذاري ميكنند. اينكهاين صندوقها امنتر يا پر ريسكتر از ساير صندوقها هستند مطلب قابل بحثي ميباشد. از يك طرف بهاين علت كه شامل <ريسك سياسي> نيز ميشوند پر ريسكترند ولي از طرف ديگر به علت ايجاد مزيت تنوع سازي گسترده كم ريسكتر و ايمنتر ميباشند و اين نكته را هم بايد در نظر داشت كه با مرور زمان اقتصادهاي كشورهاي مختلف همبستگي بيشتري باهم پيدا ميكنند.
و) صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري خاص (صنعت يا منطقه خاص(
اين صندوقها از تنوع سازي گسترده چشم پوشي كرده و در يك بخش جغرافيايي خاص و يا يك صنعت خاص متمركز ميشوند. به عنوان مثال اين شركتها ميتوانند در بخش تكنولوژي، داروسازي يا خدمات متمركز شوند. همانگونه كه احتمال بازدهي بالا براي اين شركتها وجود دارد، احتمال زياندهي هم بسيار بالا است.
ز) صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري اخلاقمدار
اين صندوقها تنها در شركتهايي سرمايهگذاري ميكنند كه از معيارهاي خاص اخلاقي و ديني در فعاليتهايشان پيروي ميكنند. اكثر اين صندوقها در صنعتهايي مثل صنعت تنباكو، مشروبات الكلي، اسلحهسازي و نيروي هستهاي سرمايهگذاري نميكنند.
ح) صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري شاخصي
آخرين اين صندوقها و البته نه كم اهميتترين آنها صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري شاخصي ميباشد. اين صندوقها به نوعي عملكرد شاخصهاي گستردهاي چون500 SِP را منعكس ميكنند. صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري شاخصي منحصرا بازدهي مشابه بازده بازار را براي سرمايهگذارانشان بهدست ميآورند البته با هزينه كمتر.
هزينههاي صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري
هزينهها، بزرگترين مشكل صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري هستند. بخش بزرگي از بازدهيها بهوسيله هزينهها خورده ميشوند و در بيشتر موارد علت نا مناسب بودن عملكرد صندوقها همان هزينههاي آنها ميباشد.مطلب مورد توجه در اين مقوله اين است كه صنعت صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري، اين هزينهها را در لابهلاي پيچيدگيهاي مالي و كلمات نامبهم مخفي ميكنند. بعضي از منقدان بر اين باور هستند كه بسياري از هزينهها به اين علت به اين صندوقها تحميل ميشود كه بيشتر سرمايهگذاران متوسط به چرايي پرداختهاي خود آگاهي ندارند.حقالزحمههاي دريافتي صندوقها را در دو بخش ميتوان خلاصه كرد.
الف) هزينههاي ساليانهاي كه براي عمليات صندوق خرج ميشود.
ب) هزينههاي معاملاتي كه در هنگام خريد و فروش سهام صندوق پرداخت ميشود.
خريد و فروش سهام صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري
در بعضي از صندوقها اين امكان براي شما وجود دارد كه از طريق تماس مستقيم با صندوق، سهام صندوق را خريداري كنيد. بعضي از صندوقها نيز سهام خود را از طريق كارگزاران، بانكها، موسسات مالي و نمايندگيهاي بيمهها ميفروشند. گفته ميشود كه سهام بسياري از صندوقها را از طريق برنامههايي كه براي خريد بدون هزينه اين سهامها تدارك ديده شده است ميتوان خريداري كرد (مثل سوپرماركتهاي صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري).بسياري از شركتهاي كارگزاري چنين سرويسهايي را همراه خدمات ديگري مثل ثبت و حسابداري سرمايهگذاري به شما نيز ارايه ميدهند.
فروش سهام اين صندوقها نيز به راحتي خريد آنها ميباشد. تمامي صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري سهام خود را بازخريد ميكنند و مبلغ سهام شما را در طي چند روز كاري (در آمريكا 7روز) پرداخت ميكنند.
ارزش سهام صندوق مشترك سرمايهگذاري:ارزش سهام صندوق برابر ارزش خالص داراييهاي آن ميباشد كه معادل ارزش داراييها منهاي بدهيهاي صندوق تقسيم بر تعداد سهام صندوق ميباشد و به اصطلاح NAV معروف ميباشد. سهام هر صندوق با ارزش NAV در روزنامهها نشان داده ميشود اين ارزش تغيير ميكند و دائما در نوسان ميباشد. علت نوسان اين است كه داراييهاي صندوق مدام تغيير قيمت پيدا ميكنند. هنگامي كه شما سهام صندوق را ميخريد مبلغي كه پرداخت ميكنيد برابر NAV جاري سهام و هزينه دلالي اوليه (front-end load) ميباشد و هنگامي كه سهام صندوق را ميفروشيد مبلغ دريافتي شما برابر NAV جاري سهام منهاي هزينه دلالي نهايي (back-end load) ميباشد.
صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري همانند سهام نميباشند
توجه داشته باشيد كه صندوقهاي سرمايهگذاري مشترك مترادف با سهام شركتها نميباشند و كاهش قيمتها در بازار سهام لزوما به اين معني نخواهد بود كه زمان فروش سهامتان از صندوقهاي سرمايهگذاري مشترك فرا رسيده است. سهام شركتها منحصر به فرد است و نرخ بازدهي آن به شرايط بازار بستگي دارد. قانون حاكم بر سهام شركتها اين است در قيمت پايين بخر و در قيمت بالا بفروش و بنا به اين قانون است كه در شرايط سقوط بازار سهامداران وحشت زده ميشوند و سهامهاي خود را به فروش ميگذارند. صندوقهاي سرمايهگذاري مشترك وابسته به سهام شركت خاصي نميباشند و آنها مجموعه اي از ابزارهاي مالي مثل سهام و اوراق قرضه شركتهاي مختلف ميباشند كه بر اساس اهداف راهبردي صندوق و توسط مدير صندوق انتخاب شدهاند. مزيت تنوع سازي بر اين صندوقها مترتب است. انواع مختلفي از صندوقهاي مشترك سرمايهگذاري وجود دارد و درجه تنوع اوراق بهادار آنها با هم فرق دارد. صندوقهاي سرمايهگذاري مشترك بخشي به عنوان مثال كمترين تنوع اوراق بهادار و صندوقهاي سرمايهگذاري مشترك متوازن بيشترين تنوع اوراق بهادار را دارند. اما بهطور كلي در همه صندوقها كاهش ارزش يك يا چند اوراق بهادار با افزايش ارزش ساير اوراق بهادار جبران ميشود. به اين دليل است كه توجه به تغييرات بازار به منظور تصميمگيري در فروش سهام صندوق خود نميتواند راهبرد مناسبي باشد. همچنين به اين علت كه صندوقهاي سرمايهگذاري مشترك با اهداف بلند مدت سرمايهگذاري ميكنند بازدهي كم سال اول از بازدهي مورد انتظار شما نميتواند نشانه و علامت فروش سهام صندوق باشد.